( -> Crna Gora biciklom 2007 - tragom predaka )
( -> Preko moračkih planina, Lole i Žurima biciklom 2009 )
( -> Biciklom kroz Rovca i kanjon Mrtvice 2009 )
( -> Rovca - topografska karta 1:25000 )
( -> Poreklo bratstva Boškovića )
Ime i granice Rovce
Rovca se nalazi u trouglu koji formiraju Podgorica, Nikšić i Kolašin (u delu koji je bliži Kolašinu), u samom centru teritorije Crne Gore, i grubo se geografski poklapa sa dolinom reke Mrtvice koja se uliva u Moraču a delom se poklapa sa slivom same Morače, nizvodno od ušća Mrtvice. U pitanju je veoma strm predeo, razrovan jarugama, urvinama i rovovima, po kojima je Rovca i dobila ime. To ime je veoma staro; prvi put se pojavljuje u pisanim dokumentima 1477. u Turskom defteru, kada je popisano rovačko stanovništvo.
Najveća udaljenost od severne do južne granice teritorije Rovce iznosi oko 35 kilometara, a od zapadne do istočne oko 20 kilometara. Na geografski najnižem delu (sa oko 170 metara nadmorske visine), tj. kod same reke Morače, granica prema Piperima ide od mesta Kupine, pored Morače, preko Javorka, Mučin Dola, Smonika, Maganika, Kurozeba i Rogođeda do piperske Lukavice. Sa Lukavice, pored Lukavičkog jezera, ona se upravlja severno od mesta Radojeva Prodo u smeru Utlice i Doli. Odavde prema Gornjoj i Donjoj Morači, granica ide na jugoistok skoro pravom linijom prema Lukanjem čelu, da izađe na rečicu Ibrišnicu, nedaleko od Trebišnjice, zaseoka Cerovice. Zatim se spušta ovom rečicom do njenog ušća, da tu preseče Moraču, kao i gornji tok njene leve pritoke Sjevernice, i ponovo izađe na Moraču. Odatle prema jugu, granicu Rovaca čini reka Morača sa poznatim kanjonom Platije, sve do mesta Kupine, gde počinje međa sa Piperima. Ove granice su se u prošlosti pomerale, ali uglavnom na štetu Rovčana (jači i brojniji susedi Piperi i Bjelopavlići su im preoteli mnoge planinske posede), tako da su sva ova nabrojana mesta kroz istoriju bila deo Rovaca. Rovca je danas u dodiru sa Piperima, Bjelopavlićima, Gornjom Moračom, Donjom Moračom, Vasojevićima i Bratonožićima.
Pleme Rovčani je tradicionalno deo šire grupe plemena poznate kao Brda, ili Sedmero Brda. Tu pored Rovčana spadaju i druga crnogorska plemena: Morača (Donja i Gornja), Kuči, Piperi, Bratonožići, Bjelopavlići i Vasojevići.
Gojakovo poreklo
Najveći broj Rovčana (oko 75%) vodi poreklo od Gojaka, rodonačelnika Rovačkog plemena. Gojak je bio poreklom iz Grblja. Najstariji poznati predak Rovčana je ban Milutin, koji je živeo u mestu Krtole (na jugu Tivatskog zaliva) negde krajem XII ili početkom XIII veka. Ban Milutin je imao sina Ivaniša, koji ga je i nasledio. Ban Ivaniš Milutinov je živeo sa porodicom u Grblju (Boka Kotorska), i imao je dva sina: Ilijaša i Vladimira, u narodu poznatog kao Ilijan, koji je takođe živeo u Grblju. Prema narodnom predanju, Vladimir je dobio ime Ilijan tako što je jednog svog protivnika, koji je pretendovao na njegovu titulu izazvao na dvoboj. Rekao je svom protivniku: “Pozivam te na megdan, pa ko pobijedi biće ban, ili ti ili jan”. Zbog toga što je govoreći “ili ja” dodao slovo “n”, počeli su ga zvati Ilijan. Narod ga je posle toga imenovao vojvodom. Vojvoda Vladimir Ilijan Grbljanin se oženio Jevrosimom Vukanovom, sestrom (zetskog) kralja Stefana Vukanovog Nemanjića a unukom Stefana Nemanje. Ilijan kao plemić i predstavnik Grblja, bio je na usluzi Nemanjićima, pa je taj kraj zajedno sa gradom Kotorom, jedno vreme uživao autonomiju u državi Nemanjića. Zahvaljujući stečenom poverenju, došlo je i do braka sa Jevrosimom, u kome su se rodili Nikša i Branlusta. Iz narodnih legendi i nekih istorijskih izvora, može se zaključiti da je vojvoda Ilijan na kraju izigrao to poverenje učestvujući, ili čak organizujući jednu od brojnih buna u Zeti protiv vlasti Nemanjića. Buna je slomljena, a vojvoda Ilijan je najverovatnije pogubljen.
Nikša
Nikša, Ilijanov sin, je bio bolje sreće od svog oca (drugi Ilijanov sin Branlusta se slabo pominje, i verovatno je umro ne ostavivši potomstvo). Nikšu, koji je još bio dete, usvojili su i odgojili njegovi rođaci, Nemanjići. O Nikši postoje mnoge legende; ostavio je brojno potomstvo i ostao u uspomeni naroda čitave Stare Hercegovine i Crne Gore (od Nikše potiču plemena Trebješana, Župljana, Rovčana i onih u Potarju). Ali, te legende, koje dolaze iz raznih plemena Crne Gore, nikako ne mogu da se slože oko vremena u kojem je Nikša živeo. Neke legende ga smeštaju u doba vladavine zetskog kralja Stefana Nemanjića (podigao manastir Moraču 1252. godine), dok je u drugim on učesnik ubistva bana Ugrena, u drugoj polovini XIV veka. Moguće pojašnjenje ove “zabune” nude spisi nazvani “Kazivanja starih Trebješana”.
Trebješansko predanje o Nikši (Nikšama)
Predanje o Nikši i njegovom potomstvu najbolje se očuvalo u Manastiru Morača. Morački kaluđeri, koji su čuvali predanje, izdali su pismenu potvrdu 1649. godine vojvodi Petru Gavriloviću Trebješaninu, sinovcu vojvode Grdana (podigao čuvenu Grdanovu bunu), o njegovom poreklu od “knjaza Nikše”. Ovo pismo je kasnije prepisano, 1745. godine u manastiru pod Lastvom u Grblju i poslužilo Nikšićima – Trebješanima za njihova “Kazivanja starih Trebješana”. U “Kazivanjima” se navodi pismo prote Rada Jakova Simonovića, koji je bio protoprezviter “Morače Donje i Gornje, Liješnja i Dubokog ercegovačkim i zahlomskim”. U pismu se kaže da je veliki knez Vukan, sin Nemanjin, imao dva sina, Dimitrija i Stefana koji je sagradio manastir Moraču, i kćer Jevrosimu udatu za vojvodu Grblja, Ilijana, od kojih su Nikša i Branlusta. Pošto Stefan nije imao dece, usinio je sestrića Nikšu, koji je u manastiru izučio školu (gramatiku i retoriku) i tu se zapopio. Kralj Stefan mu je dao neka plemena na upravu (feude: Rovca, Morača i gornja Župa Gračanica).
Predanja nisu uvek verodostojna, i dešava se da ona dve ličnosti istog imena spoje u jednu. I zaista, u “Kazivanjima starih Trebješana” na strain 248. stoji i to da su bila trojica Nikša jedan za drugim, i da od drugog kneza Nikše, koji je živeo u drugoj polovini XIV veka, tj. od njegovog sina Gojaka, koji se preselio u Rovca, potiču Gojakovići.
“Prvi” Nikša iz “Kazivanja”, Nikša Grbljanović ili Nikša Zećanin kako ga još negde zovu, živeo je u XIII veku, i bio je sin vojvode Vladimira Ilijana Grbljanina i Jevrosime Vukanove. Rovčani imaju predanje o njemu koje kaže da je Nikša bio sin bana Ilijana, i da je živeo u Grblju kod Kotora. Oni iznose dokaze da se u Boki, u selu Krtolama, koje je pripadalu Župi Grbalj, na putu od Tivta prema moru za Pržno u selu Niković, iza crkve Sv. Gospođe u Bjelovini, nalazi kupasto brdo, Nikšina glavica, obraslo u sitnogoricu. Iza Nikšine glavice na maloj udaljenosti u selu Gošiću, nalazi se crkva Sv. Luke za koju narod kaže da potiče iz XII veka (Sveti Luka je slava svih staronikšićana, pa samim tim i svih Rovčana).
Pokušao sam da proverim taj podatak i našao da Sava Nakićenović u svojoj knjizi “Boka” (strana 198. poslednji pasus) kaže nešto slično: “…pet minuta daleko od Sv. Gospođe u Nikovićima je Nikšina glavica u Bjelovini; odatle su se po predanju, naselili Nikšići u Crnoj Gori (Trebević, 1891)…” Malo dalje u tekstu, Nakićenović navodi i da “…svi Krtoljani koji slave Ivanj dan, prislužuju Lučin dan”. Na osnovu ovoga, a i činjenice da i u Kotoru i Risnu postoje crkve Sv. Luke, da se pretpostaviti da su se Nikšići iz Krtola naselili u nikšićki kraj, mada narod ovoga kraja ne zna ništa o banu Ilijanu i Nikši. U nikšićkom kraju je očuvano predanje, ne samo u pričama nego i u pesmama, koje govori o vezama između Nikšića i Grblja.
“Drugi” Nikša iz “Kazivanja”, ili vojvoda Nikša iz Onogošta, živeo je u Župi Gračanici (danas Nikšićka Župa), ali ne u ravnici Gračanici, gde su se zbog plodne zemlje nalazila razvijena naselja, nego iznad ravnice u brdima u selu Zagrad, gde se nalaze ostaci kućišta i njegov grob. Odatle vodi put za planinu Lukavicu, gde je Nikša poginuo. Po imenima mesta koja se pominju, a vezana su za Nikšino ime, kao i po predelu gde je Nikša živeo, reklo bi se da je on pripadao staležu bogatih stočara, koji su odigrali veliku ulogu u formiranju plemena. U blizini Onogošta, pod brdom Trebjesom, to pleme je podiglo naselje i nazvalo se Trebješani. Prelaskom iz Zete u planinski stočarski predeo Onogošta, gde je stočarstvo bilo glavno zanimanje i izvor bogatstva, Nikša je sa svojim potomcima postao bogati vlah – stočar, čija je planina bila prostrana Lukavica. Nikšini potomci su vremenom proširili svoju teritoriju na čitavu Župu i Nikšićko polje do reke Zete, koju su dotle naseljavali Lužani. Tako je u toj proširenoj oblasti nastalo novo pleme, koje se po svom pretku nazvalo Nikšići, a stari grad Onogošt novim imenom Nikšić. Nikšići se prvi put pominju u Dubrovačkom arhivu 20. septembra 1355. godine (ispisi Erdeljanovića) i Kotorskom arhivu 1399. godine.
Rovačko predanje o Nikši
Uspomena na ovog vojvodu Nikšu sačuvana je i u Rovci, i to u nekoliko verzija. Sve verzije se slažu da je Nikša poreklom iz Grblja od bana Ilijana i Jevrosime Vukanove, i da je predak Rovčana bio Gojak Nikšin. Razne verzije legende o Nikši se ne slažu oko imena Nikšinih sinova, ali se sve slažu sa time da je jedan od njih bio Gojak. Nikša se sa svojom porodicom iz Morače preselio u Župu Gračanicu, kojom je tada upravljao Ban Ugren. Zbog vlasti i prestiža, Nikša je došao u sukob sa Banom Ugrenom. Njega ubije Nikšin sin Gojak, i pobeže u Rovca, a Nikša postade gospodar čitavog kraja i narod ga proglasi za vojvodu. Nikšini sinovi Budisav i Đurašin su nastavili da žive u Župi. Đurašin je imao veliko potomstvo, i od njega potiču: Rubežići, Trebješani, Župljani, Ozrinići i Lukovci, dok je Budisav poginuo u lovu, i nije ostavio potomstvo. Nikšinog sina Velju, koji je tada imao samo desetak godina, kao čobanče su zarobili Turci, i odveli u Carigrad. Tamo je poturčen i školovan, pa je kasnije kao Feriz Paša vraćen u nikšićki pašaluk. U Nikšiću se Feriz Paša setio svog porekla, pronašao svoja dva brata Budisava i Đuraša, pa ih je za vreme svog boravka u Nikšiću štitio od Turaka.
Po rovačkom predanju, Nikšu su ubili Klimenti na putu od manastira do Župe, na planini Lukavici. Mesto na kome je Nikša poginuo potomci su obeležili jednim tesanim kamenom, nazvanim “Nikšin kiljan”. Nikšu su sa mesta pogibije odneli u Župu, u selo Zagradu, pod Oštreljom, i tamo ga sahranili (na groblju Dublje). U selu Liverovićima blizu župskog manastira, nalazi se “mramor bana Ugrena”, nadgrobni spomenik podignut na mestu gde je bana Ugrena ubio Nikšin sin Gojak.
Momir Šundić: pripovest o ubistvu bana Ugrena
I Momir Šundić, istoričar iz Župe, pripoveda o Nikšinom sukobu sa Ugrenovićima (ceo tekst se nalazi na sajtu Ilustrovane politike).
Prema njegovoj verziji, “Nikša je za stalno prebivalište izabrao selo Zagrad u Župi nikšićkoj, i ubrzo se pročuo kao mudar čovek, hrabar i vešt ratnik, pa je lako stekao naklonost Ugrenovića koji su tada vladali u Onogoštu, današnjem Nikšiću. Ali, i on se, kao i otac mu, pokazao pohlepnim na vlast, pa je odlučio da zbaci Ugrenoviće i zagospodari Onogoštom. Iskoristio je zgodu kada je ban Ugrenović jednom bio u poseti Župi i sa sinovima Radovanom, Gezimirom, Milutinom i Gojakom organizovao zasedu. Svi su bili maskirani kao drumski razbojnici, ali nisu uspeli da ubiju bana već su ga samo ranili. Najmlađi sin Nikšin Gojak, prema kome su, izgleda, Ugrenovići imali posebnu naklonost, zatražio je od pratnje da mu dopusti da vidi ranjenog bana. Dozvolili su mu, a on je iskoristio zgodu, izvukao nož iz potaje i ne samo što je dokrajčio bana, nego je uspeo i da umakne poteri i nastani se u besputim Rovcima. Na mestu banove pogibije u selu Liverovićima i danas postoji obeležje. Nikša je tako preuzeo vlast u Onogoštu koji će kasnije po njemu dobiti ime Nikšić. Od njegovog potomstva, odnosno od sinova Radovana, Gezimira i Milutina razvilo se veliko pleme Nikšići. Župljani konkretno, svi koji slave Lučindan, vode, navodno, poreklo od Gezimira i Milutina, a u Rovcima Bulatovići, Šćepanovići i Vlahovići potiiču od Gojaka.”
Nikšićko predanje o Nikši
U nikšićkom kraju postoji još jedno predanje o Nikši, koje ga stavlja u doba posle vladavine cara Dušana, u drugu polovinu XIV veka. U to vreme je, kaže se, tamo živeo ban Ugren Jerinić, koji potiče od starog bratstva Srba, doseljenih u ovaj kraj. Kod bana Ugrena je došao i Nikša Ilijanov iz Grblja, koji je u sukobu sa zetskim gospodarom Balšom izgubio posed. Međutim, Balša je uskoro pokazao želju da osvoji nove teritorije i da svoju državu proširi na sever, osvajajući Onogošt sa Župom. Zato je zatražio od Ugrena da mu preda Nikšu, ili će ga napasti i pokoriti. Pošto se i sam Ugren plašio Balše, obećao je da će mu predate Nikšu i pozvao gad a dođe, ali mu on i Nikša naprave zamku i zavedu mu vojsku iza jezera Krupca kod Nikšića. Tu mu unište vojsku, a Balša u bekstvu nađe smrt u Planinici prema Ostrogu, i to mesto prema njemu nazvaše “Balšina voda”.
Božidar Bošković: dve anegdote o Nikši
Božidar Bošković, u svojoj knjizi: “Slike, zapisi, studije, prikazi” navodi sledeću legendu o vojvodi Niši (Nikši):
“Nikša, po čijem imenu se Onogošt nazvao Nikšić, bio je sestrić cara Dušana. Dalmatinski kralj Matijaš oženio se Jelenom, sestrom Dušanovom. Ovaj Mato se nešto uzjoguni i otkaza poslušnost caru, svom šuri. Ali Dušan Silni brzo smiri neposlušnog zeta i vrati sestru u prestonicu - Prizren. Jelena beše blagoslovena i uskoro rodi sina. Car se razveseli, a sestra, stideći se, reče da je rodila "ništa". "Ma koje ništa", vikne Dušan, "to je moj junak Nikša", i to mu osta ime. Na dvoru su ga vaspitavali, a kada je odrastao, car mu dodeli posede u Zeti i Hercegovini - i on se kao vlastelin nastani na Trebjesi.”
Božidar Bošković navodi i sledeću anegdotu:
“Kada ga je Stefan Vukanov Nemanjić, kao poznatog vojvodu, udostojio da postavi kamen temeljac za manastir Moraču oko 1252. godine - naredi mu da izgovori ove reči: "Pomozi bože kralju i njegovu koljenu", a Nikša reče: "Pomozi bože Nikši i Nikšinu koljenu". Stefan se naljuti i naredi da kaže što mu je rečeno, a Nikša opet izusti iste reči. Stefan Vukanov se razgoropadi, uze budak, udari u zemlju i izgovori ono isto što je prethodno izgovorio Nikša. Zastane u čudu i ponovi: "Neka bude tako - neka bog pomogne Nikši i Nikšinu koljenu". “
Momir Šundić: Nikšina smrt
Prilikom jedne posete sinu Gojaku Nikšu i malo pratnje koja je bila sa njim na Lukavici su sačekali razbojnici i sve ih pobili. Jedan od njih koji je ugrabio Nikšinog konja, oružje i odelo, požurio je u Podgoricu da to odmah proda i unovči. Na njegovu nesreću, na pazaru se toga dana zadesio Nikšin sin Radovan koji je prepoznao vranca i očevo odelo i oružje. Namamio je nekako razbojnika, obećavajući mu velike pare, da izađu sa pazara i odmaknu se malo od naroda. Tu ga je ubio i oteo plen pa požurio da traži mrtvoga oca. Našao ga je na Lukavici, poneo i sahranio u selu Zagrad gde i danas postoji Nikšina ploča. Na mestu pogibije kasnije je pobijen veliki mramor, kiljan, te se od tada ovo mesto zove Nikšin kiljan. Ono je s vremenom postalo veliko saborište, pre svih, Rovčana i Župljana.
Gojak i njegovi potomci
Po nekim verzijama predanja, Gojak je bio Nikšin najstariji sin, dok je po drugim bio najmlađi. Kako god bilo, sve verzije se slažu da je Nikša imao sina Gojaka.
Nikši se na putu da zagospodari celom Župom nalazio ban Ugren, i on odluči da ga ubije. Sa sinovima se dogovorio, čim Ugren dođe u Župu, da realizuju odluku. Kada je Ugren došao u Župu, Nikša i njegovi sinovi ga napadnu i izbodu noževima. Uvereni da su ga ubili, napuste mesto zločina. Ugrena su preneli u njegov dvor u Moštanici. Nikšin sin Gojak, koji je bio kod stoke u planini, srete Ugrenovu pratnju i proklinjući oca i braću zbog učinjenog dela, zamoli ih da vidi bana i da ga celiva. Gojak potajno izvuče nož, i zada Ugrenu smrtonosni udarac. Hitro se dočepa svog konja i pobegne prema Podgorju, u današnja Rovca, gde je zasnovao porodicu. Ubistvom Ugrena, Nikša postade gospodar čitavog kraja i narod ga proglasi za vojvodu. Nešto kasnije Gojak zatraži od svog oca da mu za života zavešta vlast i vojvodsku titulu. Kad to Nikša odbi, Gojak se naljuti, napusti oca i braću i uputi se u Rovca. Sa Crnog Vrha je ugledao na levoj obali Mrtvice nekoliko kuća. To mesto se zvalo Brezno, sadašnje Liješnje. U njemu je živeo knez Bogdan sa sinovima, koji jet u došao nešto ranije iz Lješanske nahije. Knez Bogdan je imao neudatu unuku (po nekim izvorima ćerku) Miroslavu, i privoleo je Gojaka da se njome oženi. Njena braća mu sagradiše kuću na desnoj obali Mrtvice, na jednoj lužini, koju kasnije nazvaše Gojakovina.
Prema predanju, Gojak je imao četiri sina: Bulata, Vlaha, Šćepa i Stojana, koji je kasnije nazvan Srezo. To ime je dobio po srezanim gaćama koje je nosio u ribolovu. Kada su braća odrasla, izdelila su se i razišla iz Gojčevine. Vlaho je otišao put Trmanja i osnovao bratstvo Vlahovića. Bulat se nastanio u mestu Grablje (Gornja Rovca), gde se i sada nalazi Bulatovo kućište, i tu osnovao bratstvo Bulatovića. Šćepo je ostao u mestu Liješnje i osnovao bratstvo Šćepanovića, dok je Srezo ostao pored same Morače i osnovao bratstvo Srezojevića.
Drugo sačuvano predanje kaže da su u Nikšino vreme (otprilike krajem XIV stoleća), počeli da se doseljavaju Turci i prave naselje kod Onogošta. Nikšini sinovi su pobili zulumćare. Kada su Turci zatražili ubice, Nikša je sa sinovima bacio svu krivicu na najstarijeg sina Gojaka, koji je čuvao ovce u planini Lukavici. Da bi se sklonio od Turaka, Gojak je pobegao preko Morakova i Štitova u Rovce, gde je našao skrovito mesto ispod Maganika pored Mrtvice, u Gojčevini.
Božidar Bošković prenosi sledeće predanje o Gojaku:
“Po legendi, Nikšin najmlađi sin Gojak ubi nekog bana Ugrena, napusti očevinu pa preko Morakova i Štitova stiže u neke provalije - rovine - od kojih postadoše Rovca. U toj prokletiji i nepristupu, gde ni vagan sa surutkom nisi mogao staviti na sigurnu zaravan a da se ne prospe i ne skotrlja do provalija moračkih - nastani se žilavi Gojak. Oženio se vrednom, ali ružnom Grdom ili Gospavom - kćerkom kneza Bogdana (ili kneza Milije). Priča se da je, kada je nekom prilikom vojvoda Nikša sa sinom Gojakom zanoćio kod njih, usnila ovakav san: "Obretoh se ja na vrh Ostrvice, a odnekud dojuri silan bik i ubode me baš pod lijevu sisu, a od mene se osuka utroba po cijeloj okolini." Vojvoda Nikša i knez domaćin taj san protumačiše kao znamenje i proročanstvo - da će njen porod pritisnuti ceo kraj i okolinu. Nikša isprosi Gospavu za Gojaka, a ovaj mladu povede na svoju gojčevinu u Rovca. Ona mu rodi četiri sina: Bulata, Šćepa, Vlaha i Srezoja.”
Evo nekih podataka koji bliže osvetljavaju vreme oko Gojakovog dolaska u Rovca. U Dubrovačkom arhivu je zabeleženo 1401. godine, da su se “Ugrin Radinović i Radoslav Vladojević od Onogošta primili da prenesu iz Cavtata neku robu do manastira Sv. Petra na Limu”. Nešto kasnije 1411. godine, u istom arhivu se pominje taj Ugren u vezi sa carinom u Onogoštu. Ovaj podatak o Ugrenu je važan zbog toga što predanje tvrdi da je Ugren upravljao Župom Onogošt pre Nikše. Ako je Ugren upravljao Župom Onogošt na samom početku XV veka, onda nema govora da je Gojakov otac onaj Nikša, koji je postojao u doba nakon izgradnje Moračkog manastira (1252.), kao njegov čuvar.
U Kotorskom arhivu, u dokumentu iz 1440. godine pominje se Đurko Gojaković iz Onogošta, koji je uzeo u zakup zemlju od Lovričana u Boki. Ako se uzme u obzir postojanje rovačkog Gojaka krajem XIV veka, onda se verovatno u oblasti Onogošta pojavio neki Gojakov sin ili bliski rođak, koji je tamo živeo pre dolaska u Rovca.
Posle prodora Turaka preko Tare u pravcu Kolašina, sredinom XV veka obavljen je popis zatečenog stanovništva u posednutim oblastima. Iz tog perioda, to jest iz 1455. godine, očuvan je zbirni katastarski popis Krajišta Isa bega Isakovića, gde su popisani tarski Nikšići u selima Štitarica, Polja, Poljske Bistrice i još nekim selima oko Tare. U tom popisu ima 30 domaćinstava Nikšića, čiji prihodi od imovine iznose 2.752 akča. To znači da se Gojakovi potomci baš u isto vreme, kada se šire u Rovcima, nalaze i u Potarju, čak u većem broju. Jedno selo pored Bistrice se naziva Gojakovići, te se pretpostavlja da je ime dobilo po Gojakovim potomcima, koji su tamo živeli i množili se paralelno sa onima koji su ostali da žive u Rovcima.
Od vremena kada se Gojak preselio u Rovca (prva polovina XV stoleća), veza između Rovčana i ostalih Nikšića se nije prekidala. Tako već u drugom kolenu neki Gojakovi potomci počinju da se sele u obratnom smeru, prema Nikšiću. Radoica Šćepanov, unuk Gojakov seli se prema Nikšiću, ali se zaustavlja u Veljem Dubokom, jer je tu našao plodnu zemlju. Drugi sin Šćepanov, Duka, produžio je za Nikšić i naselio se u Župi Nikšićkoj u selu Dučice, koje se po njemu tako i zove. Gojakovi potomci se nisu samo vraćali u postojbinu Nikšiće, već su se, kao što se vidi, selili i u pravcu Potarja, eki čak i u primorske gradove. Turski izvori su dokazali da to nisu bile samo priče, proizvod narodne mašte, nego istorijska istina.
Dolazak Gojaka u Rovca, treba svakako vezati za pisani document, a to je Turski popis Rovčana, objavljen 1477. godine. U Hercegovačkom tefteru iz te godine, upisana je nahija Rovca sa jednim džematom, katunom, a to je džemat kneza Vuksana, sina Bulatova, a unuka Gojakova. U tefteru je upisano ime svakog domaćinstva i njegove glave. Umesto današnjeg prezimena, upisano je ime oca i tako kod 51 domaćinstva. Podaci o Rovcima iz tog teftera su važni u dokazivanju porekla Rovčana, jer su u njima upisani unuci Gojakovi.
Bratstvo Vlahovića
Vlahovići nose prezime po Gojakovom sinu Vlahu. On se doselio u Bogutov Do it u formirao svoju porodicu. Imao je dva sina: Bogetu i Nikolu i kćer Seniju. Kada su Vlahovi sinovi odrasli i stekli porodice, došlo je do deobe među braćom. Bogeta je ostao na očevom ognjištu, a Nikola je prešao u Andrijevo. Od tada se bratstvo Vlahovića deli na Bogetovce i Nikoliće.
Od Bogetovih sinova su uža bradstva (ogranci): Vukanovići, Đuraševići, Palevići, Raičevići i Simonovići.
Preseljenjem dela Bogetovih potomaka u Srbiju 1878-1903, nastali su novi ogranci: od Vukanovića Božinići, od Palevića Milovanovići i od Raičevića Mikovići. Danas od Bogetovih potomaka ima ukupno osam ogranaka.
Od Nikolinih sinova razvili su se ogranci: Veljovići, Durovići, Đurišići, Jukovići, Markovići, Martinovići, Nicovići i Selići. Od ovih ogranaka jedan broj porodica se preselio u Srbiju i od njih su nastali novi ogranci, od Durovića Spasojevići, Spasići i Pajovići. Od Nicovića Sekulići. Od Muća Nikolina razvilo se pet ogranaka: Jovovići, Milajići, Milićevići, Novakovići i Pekovići. Od Jovovića, razvili su se Lakićevići. Od Pekovića nastali su dalje ogranci Vuksanovića i Mitrića.
Mrvoševići potiču od Vlahove ćerke Senije, koja se udala za Mrvoša. Mrvoš je uzeo prezime Vlahović i nastanio se na deo imanja koji je pripadao Seniji.
Preseljenjem Vlahovića u Srbiju, menjaju se prezimena. To su uradili: Božinići, Milovanovići, Mikovići, Nicovići, Spasojevići, Spasići, Pajovići, Vuksanovići, Mitrovići, Lakićevići, Đurovići i Sekulići.
Pored postojećih ogranaka ima i nekoliko bratstveničkih grupa za koje nije utvrđena pripadnost: 1. Vlahovići u selu Kruševo – Ulotina kod Andrijevice, gde se iz Rovca doselio njihov predak Uroš; 2. Vlahovići u selu Vrčin u okolini Beograda, koji potiču od dva brata doseljenih iz okoline Kolašina, pre Karađorđevog ustanka; Vlahovići naseljeni u selu Miljevini kod Prijepolja, a koji potiču od dva brata Đorđija i Radula Vlahovića. Vlahovići u Vojvodini, koji su zaostali prilikom seobe Vlahovića u Zakarpatsku Rusiju. Sada ih ima u: Novom Miloševu, Mokrinu, Starom Bečeju i Novom Sadu.
U Vasojevićima su naseljeni Bogavci, koji tvrde da potiču iz Rovaca i da su od Vlahovića. Vlahovića ima i u Herceg Novo mi okolini, čiji ogranak se ne može utvrditi. Isti je slučaj i sa Vlahovićima sa Hvara.
Bratstvo Šćepanovića
Bratstvo Šćepanovića je dobilo prezime po Šćepanu Gojakovom. Šćepan se naselio u Liplje, na desnoj obali Morače u blizini manastira Morača. Pošto u Lipljima nije bilo dovoljno obradive zemlje, Šćepanovi potomci se sele u Velje Duboko u Višnje i u Međurečje.
Šćepan Gojakov je imao šest sinova: Vukca (Vuka), Vlatka, Božidara, Stanišu, Radoja i Milaka. Od njih su nastala manja bratstva – ogranci Šćepanovića: Draškovići, Puletići, Boškovići i Mutapovići. Od bratstava koja su promenila prezime u Rovcima žive samo Draškovići. Ostali su se iselili.
Draškovići žive u Veljem Dubokom. Tu se doselio knez Radojica Šćepanović, koji je imao četiri sina: Draška, Nikolu, dok se imena ostalih ne mogu ustanoviti. Od ogranka Draškovića razvio se nov ogranak Bećkovići. Oni su potomci Mira Milutinova, praunuka Draškova. Miro je imao sina Miloša, a ovaj Stojana. Stojanu su dali nadimak “Bećko”, pa su njegovi potomci uzeli novo prezime Bećkovići.
Puletići su takođe ogranak Šćepanovića. Spasoje, zvani “Puleta”, Radovanov, prešao je sa sinovima iz Međurečja na Lokvu Puletića negde sredinom XIX veka. Posle oslobođenja Lipova od Turaka 1858. godine, Puletići su se preselili u Lipovo. Radovan Markov je imao šest sinova: Spasoja (Puletu), Lakića, Novicu, Nikolu, Goluba i Dragoja.
Đokići, ogranak Šćepanovića, uzeli su novo prezime po svom pretku Đoku. Oni su doseljeni 1858. godine iz sela Liplje u Lipovo. Đoko je imao tri sina: Luku, Boža i Petra.
Bratstvo Boškovića naselilo se u Hercegovinu i Zatarje, odakle su prešli u Polja. Tamo je bio naseljen Lazar Bošković, komandir u Poljima, jedan od glavnih pokretača ustanka protiv Turaka u potarju.
Pasovi Boškovića od Šćepa do Boška su: Šćepo, Milak, Petar, Andrija, Radosav, Radonja (Čevo), Staniša (Točko), Boško (rodio se oko 1623. godine). Trbuščići bratstva Boškovića su Babovići i Jeftovići, nastali od Boškovih praunuka “Baba”-Vasa i Jefta. Gačevići su takođe starinom Boškovići. Prema usmenom predanju koje je dosta nejasno, Gačevići su ranije, pre oko 150-200 godina živeli u Trebaljevu. Odatle je Gavrilo (Gačo) prebegao u Zaton (ne zna se zbog čega) i tu se naselio. Prema jednom kazivanju, oni su se verovatno doselili iz Barica u Trebaljevo. Slavili su Lučindan, kao i svi Rovčani. Do 1917. godine su se prezivali Boškovići. Od rovačkih Boškovića je i čuveni dubrovački naučnik Đorđe (Ruđer) Bošković. Njegov deda, a sin Boška Šćepanovića, Nikola, otišao je za Novi Pazar, gde se bavio trgovinom, a odatle dalje za Dubrovnik. Njegov sin bio je Josip Bošković, a od Josipa su Đorđe-Ruđer Bošković (1711-1787) i pesnikinja Anica Bošković (1714-1804).
Bratstvo Mutapovića su takođe Šćepanovići iz Liplja, koji su se nazvali po ocu Lazara Mutapa, koji se preselio u rudničku nahiju, u Srbiji.
U selu Bandine kod Glasinca u Bosni, postoji bratstvo Odovića, koji tvrde da su Šćepanovići iz Studenca kod Veljeg Dubokog. Od Odovića su Zubanovići u selu Vrapci kod Glasinca.
Ogranci koji su zadržali svoj staro prezime Šćepanovići su: bliži potomci Raiča, po kome su se nazvali Rajičevići. Od ovih Rajičevića su se razvili novi ogranci: Stevanovići, Rakitići, Mišovići, Zubanovići i Odovići. Postoje i drugi ogranci kao: Davidovići, Kostovići i Penjajići. Jedan ogranak Šćepanovića naziva se Mucovići (tvrde da su njihovi preci mucali).
Šćepanoviće u okolini Kolašina nazivaju “Vaganari” i poznati su kao dobri majstori za pravljenje drvenog posuđa.
Šćepanovića u Rovcima ima oko 30 kuća, u Kolašinu, u Rečinama i Selištima ih ima nešto više, a u Poljima i Bjelovićima ih ima 10 kuća. Imai h raseljenih u mnogim mestima Srbije. Na ostrvu Braču postoje brojne porodice Šćepanovića, koje tvrde da su se davno doselile iz Rovaca.
Bratstvo Srezojevića
Bratstvo Srezojevića je dobilo ime po Srezoju Gojakovom. Ovo prezime nije nikada ozvaničeno, niti je kao takvo, bratstveničko, prezime u prošlosti postojalo, sem što su znali da su potomci Srezoja Gojakova.
Srezoje je imao četiri sina: Radonju, Radiča, Luku i Vukaša. U prvoj polovini XVII veka bili su najbrojnije bratstvo u Rovcima. Njihov predak ban Ivaniš, je 1613. godine bio vođa Rovčana.
Srezojevići su naseljeni u Međurečje, koristeći planinu Štavanj zajedno sa Ljevorečanima. Zbog planinskih granica, sukobljavali su se sa Vasojevićima. Tako predanje kaže da su u Međurečju, u crkvu Svete Gospe za vreme crkvene slave, kada su se Srezojevići molili Bogu, ostavljajući po običaju oružje pred crkvom, iznenada upali Vasojevići i pobili mnoge Srezojeviće.
Idućeg leta na Štavnju, na Ilinden, po dogovoru, Vasojevići donesu dvanaestoro dece da im krste Srezojevići, radi pomirenja i trajnog mira. Međutim, i tom prilikom je došlo do sukoba, Vasojevići su izginuli, uključujući i decu. Kad su ostali Rovčani čuli šta se dogodilo sa vasojevićkom decom, narede Srezojevićima da se isele iz Rovaca. Srezojevići su napustili Međurečje is a porodicama odlaze u pravcu Sandžaka i Hercegovine. Naselili su se većinom u okolini Mojkovca, Bijelog Polja i Prijepolja. U Sandžaku su neki primili Islam i od njih su nastala muslimanska bratstva Rovčani i Međedovići.
Preko Nikšića, Srezojevići iz Međurečja sele se sa knezom Ivanišem Radonjinim u Popovo i Poljicu, u Hercegovini. Kneza Ivaniša pratilo je oko 70 porodica Srezojevića i tamo su nazvani po Ivanišu – Ivaniševići. Od roda Ivaniševića razvili su se ogranci: Lipave, Mostarici, Seteničići, Gligići, Runde, Pende i drugi, kao i Šešelji i Čolake iz Zavale i Milići iz Veličana. Svi oni, osim Pende, slave Svetog Luku.
Prilikom seobe Srezojevića preko Prekobrđa, kod Popovića ostalo je jedno iznureno dete. Po nekima se zvalo Nenez. Kada je odrastao, vratio se u Rovca, oženio i zasnovao Srezojeviće. Od njega su današnji: Jovanovići, Ilinčići, Markovići, Popovići (u Kolašinu) i Novakovići (u Lipovu).
Nenez Srezojević imao je dva sina: Rada i Stanoja. Od Stanoja je sadašnje bratstvo Ilinčići. Stanoje je mlad nestao, pa je njegova žena Ilinka odgajila tri maloletna sina: Nika, Mijata i Veka. Po svojoj majci Ilinki, njeni sinovi su se nazvali Ilinčići. Veko je mlad umro i nije ostavio potomstvo. Od Nika i Mijata, razvila su se dva bratstva: Nikići i Mijatovići. Iz ogranka Mijatovića su se formirali novi ogranci: Vulovići, Mišovići i Novići. Svi oni imaju zajedničko prezime – Ilinčići.
Ogranak Jovanovića su potomci Jovana, koji je živeo u Međurečju u drugoj polovini XVII veka. Jovanovići su se iseljavali u razne krajeve Crne Gore i Srbije. Sada ih ima u Međurečju oko 10 kuća, u Kolašinu 3 kuće, Beogradu 4, dve porodice žive u okolini Zagreba i više porodica u okolini Bijelog Polja.
Od Jovanovića je nastalo i malo bratstvo Maksimovići. Maksim Migudov, po kome se naziva ogranak, imao je tri sina: Puka, Sima i Novaka. Potomci Puka Maksimova su zadržali prezime Maksimović, dok su Novak i Simo zasnovali nova bratstva: Novakovići i Popovići.
Bratstvo Bulatovića
Bratstvo Bulatovića potiče od rodonačelnika Bulata, sina Gojakova. Ime Bulat, koje se još ranije odomaćilo kod nekih slovenskih naroda, posebno kod Srba, Hrvata i Rusa, je persijskog porekla. Kod Rusa “Bulat” znači “čelik”. Bulat Gojakov se naselio u Gornja Rovca u zaseok Grablje, pored same crkve, najstarije u Rovcima, gde se i sada nalazi Bulatovo kućište. Bulat je imao i letnje boravište na vrhu Gornjih Rovaca, između Ponikvice i Maganika, nazvano Bulatovo katunište.
Bulat je imao sina Vuksana, kneza rovačke nahije, koji je upisan u tefteru Turskom 1477. godine. Otac Bulat se ne pominje, kao ni ostala porodica, zato što on kao knez nije plaćao Turcima fijuriju (dukat), koji je plaćalo, na ime dažbina, ostalo brdsko stanovništvo.
Bulatovići svoje pasove računaju od tog Vuksana Bulatova iz XV veka, do koga broje 15 generacija. Smatra se da svi Bulatovići potiču od njegova dva sina Batrića i Bogića. Sve priče i pesme o životu Vuksana Bulatovića, Rovčani su pripisali upravo ovom Vuksanu. Međutim, iz ovih priča i pesama da se zaključiti da ovaj Vuksan iz XV veka, koji se pominje u Turskom tefteru iz 1477. godine, ne bi mogao da bude onaj legendarni Vuksan, koji čini junačko delo i beži iz skadarskog zatvora. Gotovo je sigurno da je reč o drugom Vuksanu Bulatoviću, koji je u Rovcima živeo krajem XVII veka, te je iz skadarskog zatvora pobegao 2. avgusta 1691. godine.
Vuksan je imao dva sina: Batrića i Bogića. Od njih potiču svi Bulatovići. Batrić Vuksanov je ostao da živi u Gornjim Rovcima i po mestu stanovanja, njegovi potomci se nazivaju Gornjorovčani ili po Batriću – Batrićevci. Drugi sin Vuksanov – Bogić, prešao je da živi sa leve strane reke Mrtvice u selo Cerovicu, pa njegove potomke zovu Cerovičani ili po Bogiću – Bogićevići.
Ova podela bratstva Bulatovića na Gornjorovčane Batrićeviće i Cerovčane Bogićeviće, zadržala se sve do današnjeg dana.
Batrić Vuksanov je imao četiri sina: Dragića, Ilijana, Dragišu i Vuka.
Ogranci bratstva Bulatović, koji potiču od Dragića Batrićeva su: Sekulići, Tomići, Vučelići i Savići.
Od Batrićeva sina Ilijana ogranci su: Ivanovići, Minići, Noveljići, Radivojevići, Radulovići, Bogdanovići, Milijići i Todorovići. Svi ovi ogranci pripadaju grupi bratstvenika Pejović, jer potiču od Peja Radosavljeva.
Od Batrićeva sina Ilijana potiče i ogranak Išići, koji su se tako nazvali po Iši Radosavovom.
Od Batrićevog sina Dragiše Mrtvodubočani su: Nenadići, Bajovići, Pešići, Zrnovići, Đurkovići i Boškovići.
Od Batrićevog sina Vuka su Bulatovići u Kučima.
Ogranci bratstva Bulatović, koji potiču od Bogića Vuksanova Cerovčani – Bogićevići su: Đurovići, Golubovići, Laketići, Rdžići, Tapuškovići, Ćetkovići, Todorovići, Radojičići i Savići.
Rovčani koji ne potiču od Gojaka
Naseljavanje u Rovcima je teklo postepeno u fazama. Najstarije stanovništvo Rovaca bile su “po jedna ili dve kuće” Sinđića i Dmitrića, koji i danas žive u Sreteškoj Gori. U Gornjim Rovcima je bilo nekoliko kuća Miletića, koji su se iz Rovaca iselili, i od kojih je danas u Rovcima ostala samo jedna porodica.
Među starije rovačko stanovništvo se ubrajaju i Petričići iz Međurečja, koji su došli iz Bosne, i Radulovići iz Liješnja, kojih takođe ima samo nekoliko kuća, a doseljeni su iz Komana (Katunska nahija). Među najstarijim stanovnicima Rovaca pominju se i porodice Jaukovića i Mijatovića koji su, kako predanje tvrdi, U Rovcima živeli još u XIV stoleću. Neke od ovih porodica, koje se ubrajaju u najstarije stanovništvo Rovaca, vezuju svoje poreklo za ostale Rovčane, i slave Svetog Luku kao i najveći deo Rovčana. Pored Mrvoševića takav je slučaj i sa Miletićima, Sinđićima i Dmitrićima. Karakteristično je za pomenute porodice da su domaćinstva ostala malobrojna. Danas ih u Rovcima ima oko 20 porodica.
Potomci Vojinovića
Drugi sloj Rovčana, takođe malobrojan, jesu doseljenici iz Lješanske nahije. To su potomci kneza Bogdana, naseljeni u selu Liješnju. Među prvim doseljenicima u Rovcima u XIV stoleću bila je porodica kneza Bogdana Lješnjanina. Predanje tvrdi da je knez Bogdan živeo prvo u Čevu, selo Vojnić, i da se zbog teških životnih uslova preselio u Lješansku nahiju, selo Liješnje. U svom novom naselju Bogdan se nije dugo zadržao, jer je tamo pao na krv i ponovo se seli u selo Liješnje, današnja Rovca, koje se do tada zvalo Brezno. To je bilo negde u prvoj polovini XIV stoleća. Rovca su tada bila retko naseljena, te je Bogdan, kako predanje tvrdi, našao tamo samo Jukoviće i Mijatoviće.
Knez Bogdan se naselio u Liješnje pre dolaska Turaka u ove krajeve, te je u miru i bezbedno živeo.
Bogdan je imao sina Radovana, a ovaj sinove: Marka, Milutina i Miliju.
Od Marka danas potiču bratstva: Jankovići, Jokovići, Mirovići, Perišići, Bukilići, Radulovići i Vukovići.
Od Milutina su se razvila bratstva: Markovići, Mujovići, Kadići, Stojanovići, Kljajići, Ćetkovići, Raščani, Simovići, Matovići, Radojevići, Perutići i Pavlovići.
Od Milije su današnja bratstva u Donjoj Morači: Boškovići, Đurđići, Janketići, Kovijanići, Toškovići i Tripkovići.
Potomci kneza Bogdana su se selili i u druge sredini i stvarali nova bratstva, kao: Nikoletići i Popovići u selu Mašnici, u Vasojevićima, Perišići u Tušini, Jošanovići u Miloševićima, Milutinovići u Lukovu, Vozaići u Sremu, Gurišići u Vasojevićima, a Zlajići i Jelići kod Bijelog Polja.
Predanje tvrdi da su se dva brata, dalji potomci kneza Bogdana, preselili u Gornju Moraču, a potom jedan od njih u selo Raško. Od ovog koji je ostao u Gornjoj Morači su današnja bratstva: Markovići, Mujovići, Kadići i Stanojevići. Ranije su se svi prezivali Jaridići. Od drugog brata, koji se naselio u Raškoj su: Ćetkovići, Klajići, Raščani, Simovići i Radojevići.
U istraživanju porekla dinastije Karađorđević, Mile Nedeljković (u tekstu koji se nalazi na sajtu http://www.srpsko-nasledje.co.yu/ ) je došao do sledećeg:
“…Predanje o srodništvu Gurešića i Karađorđa uneo je u knjigu o Vasojevićima njihov istoričar Miomir Dašić. Govoreći o snažnom prodoru srpske ustaničke vojske 1809. godine u ovu oblast, Dašić ističe: "Vožd je tada lično predvodio glavninu ustaničke vojske kroz Bihor. U selu Crnči sreo se sa svojim rođacima Gurešićima (od ovog roda je poticao Karađorđev đed Petar). Neki podaci govore da ih je tom prilikom darovao oružjem i municijom, navodno i nekim vojničkim kazanima."
Osim predanja i porodične tradicije ima u Lutovčevim zapisima i vrlo dragocen podatak o krsnom imenu, koji potvrđuje srodstvo Gurešića sa Karađorđevićima. Naime, u Bihoru i Koritima je ukupno 103 sela i u njima 334 srpska roda, koji slave dvadeset različitih krsnih imena, a među njima jedino Gurešići slave Sv. Klimenta, slavu koju su Karađorđevići održavali sve do 1890. godine, kada su je promenili.
Gurešići i Karađorđevići nisu samo srodni po zajedničkoj porodičnoj slavi, već potiču i - od istog pretka. Taj predak je Tripko Guriš Knežević. Po opisu, prenošeno s kolena na koleno, Tripko Knežević, s nadimkom Guriš, bio je neustrašiv junak, zakleti protivnik Turaka, od koga su oni zazirali, a u njegovom liku, kako je sačuvan u sećanju, lako je prepoznati potonjeg Karađorđa: Tripko je bio viši od dva metra, mršav i tamnoput, i malo povijenih ramena, po čemu je i prozvan Guriš. Folklorist Dragutin Vuković, koji je obradio predanje o Tripku Gurišu Kneževiću i opevanje njegovog junaštva u narodnim junačkim pesmama, uzima da je Tripko “pradjed Karađorđev”.
Tripko je, piše Vuković, živeo u drugoj polovini XVII veka, a doselio se iz Liješnja u susedno selo Velje Duboko, u severozapadnom delu rovaca. U Veljem Dubokom je pobio kolašinske Turke na čelu sa Bećir-agom, kad su došli da od njega plene Nemanjića blago, navodno tu sklonjeno iz manastira Morače. Ovaj događaj je opevan u narodnoj pesmi “Tripko Guriš i Bećir-aga”, a Tripkova junaštva u još nekim deseteračkim pesmama. Prirodno, posle ubistva Bećir-age, Tripko je morao sa mnogobrojnom porodicom da beži iz Veljeg Dubokog, u kojem se i danas pokazuju ostaci gde mu je bila kuća, u Donjem selu, uz rečicu Mrtvicu, koja protiče sredinom sela, “jer na tom mjestu do sada nije više podizana nikakva zgrada.” Tripko se prvo sklanja u selo Dragovoljiće kod Nikšića, a odatle, kad oseti da su mu Turci na tragu, beži u Vasojeviće, gde će i poginuti u jednom okršaju sa Turcima, posle čega se njegova porodica seli u Bihor, odakle će neki njegovi sinovi preći u Šumadiju.
Po rodoslovnom pamćenju, koje je u ovim krajevima duboko ukorenjeno, Tripko je imao dva brata - Vuka i Marka, i šest sinova - Petronija, Marka i Jovana, koji se pominju u narodnoj pesmi, zatim Simeuna, Radaka i Mitra (po nekima je imao još i sina Antonija) i jednu kćer, od koje, udate za nekog uskoka, potiče bratstvo Žižića. Po pamćenju sačuvanom među Karađorđevim srodnicima u Šumadiji, koje je istražio Milenko Vukićević, Karađorđev deda Jovan, koji se naselio u Viševcu kod Rače, imao je četiri brata - dvojici, od kojih je jedan ostao u Vasojevićima, a drugi zastao u selu Bosioci u Užičkoj nahiji, imena su zaboravili, a preostala dvojica, koji su s Jovanom došli ovamo, jesu Radak (naseljen u Mramorcu) i Mitar (naseljen u Bašinu). Po ovome se može uzeti za razložno da su potomci Jovanovog brata koji su ostali među Vasojevićima zadržali pradedovsko ime, tj. Gurešići, i pretpostaviti da su oni potomci Petronija i Mitra, a oni u Biosci Simeunovi.
Po predanju koje je zapisao sakupljač narodnog blaga Dragutin Vuković, knez Bogdan Vojinović predak Tripka Guriša Kneževića, naselio se u selo Liješnje u Rovcima negde početkom XVI veka. Knez Bogdan je pre toga živeo u LJešanskoj nahiji, ali je otuda, pošto je na dan svoje slave, Ćirilovdan, pobio trideset podgoričkih Turaka, morao da beži u Rovca, Tripko je peto koleno Bogdanovo, jer, po rodoslovnom pamćenju, Bogdan je imao Radovana, Radovan Novaka, Novak Maksima, Maksim Mijata, a Mijat Tripka.
Knez Bogdan Vojinović, kako kaže porodično predanje, potomak je kneza Vojislava Vojinovića, čiji je predak vojvoda Vojin iz Vučitrna. Od vojvode Vojina, odnosno kneza Bogdana Vojinovića, izvodi svoje poreklo oko četrdeset bratstava u Crnoj Gori, među kojima, po ispitivanju našeg znamenitog etnologa Jovana Erdeljanovića, Radulovići u cetinjskom Bašinom Selu, Zavrgu kod Nikšića i pješivačkom selu Milojevići, gde se jedan ogranak preziva Gavrilovići, zatim Radovići i Perovići (zvani “Ozrinići”) u bajičkom zaseoku Duboviku, Bojanići u Krivošijama, kao i Punoševići i od njih Miloševići i Pejovići, Marićevići, Pajovići, Vodalije (Odalovići), Boratovići i Parače u njeguškom Dugom Dolu, Bogdanovići u Kopitu, Vujaši ili Vujaševići, Peraši i Ćorovići u Mircu, Đuranovići u Dugom Dolu i Kamenarima, itd.
Vojinovići, na koje danas podseća veliki kameni Vojinovića most u Vučitrnu, ispod koga je Sitnica, promenivši tok, prestala da teče pre više od dva veka, jer se 1792. pominje da je već na suvom, van sumnje su ona porodica koju narodni pevač uzdiže u pesmi”Ženidba Dušanova”. Da oni nisu samo plod mašte naroda junačkog pesništva, svedoči podatak da se Miloš Vojinović pominje 1333. godine kao stavilac u dvorskoj službi kod kralja Dušana, a u jednoj ispravi (tada već) cara Dušana 1351. godine se pominju vlastelini Vojinovići - Vojislav i Altoman. U jednom spisu se ističe da su Dušanovi savetnici bili braća Vojislav i Toma Vojinovići. Stihovi narodne pesme, kad car Dušan, na poruku i uslov latinskoga cara Mijaila da u svatove ne vodi sestriće Vojinoviće, gnevno zavapi: “Dotle li se zulum oglasio / od sestrića, od Vojinovića!”, zapravo odslikavaju jade koje su, odista, Vojinovići zadavali Dubrovniku. Pogotovu Vojislav Vojinović. Kako duhovito primeđuje književni istoričar Miroslav Pantić, o tome svedoči jedno mesto “odavno po zlu čuveno”, u “Kraljevstvu Slovena” Mavra Orbina, gde se napada Vojislav Vojinović kao šizmatik i vrlo opak čovek, što, drugim rečima, znači: odani pravoslavac i ratoborni velmoža, koji je od Dubrovnika danak uterivao. A o njegovom ocu Orbin je zapisao: “Pod raznim izgovorima vojin je za svoga života naneo Dubrovčanima velike štete”.
Po Dušanovoj smrti, kada se već javljaju pukotine u zaljuljanom srpskom carstvu, kudikamo je najjači vlastelin knez Vojislav Vojinović, pomagač u mnogim poslovima caru Urošu, koji ga, mimo tadašnjih običaja, izrikom pominje 1362. u jednoj ispravi izdatoj Dubrovčanima. Za Vojislava Vojinovića istoričar Vladimir Ćorović kaže da je rođak, i to veoma odan, mladome caru. Dve su verzije o srodstvu Vojinovića sa Nemanjićima. Po jednoj, prilično labavoj, (Mavro Orbin), car Uroš se, oteravši, na način svojstven Nemanjićima, od sebe kćer vlaškog vojvode Vlajka, oženio kćerkom Vojislava Vojinovića, a po drugoj - vojvoda Vojin je bio zet kralja Dečanskog, koji mu je dao u baštinu Humsku oblast, što se potvrđuje i u jednoj ispravi cara Uroša koji Vojislava Vojinovića naziva bratom. U ovom drugom slučaju bi stihovi narodne pesme, koja Vojinoviće imenuje kao nećake cara Dušana, bili tačni.
Oblast Vojislava Vojinovića, koji se vremenom, zamenom grada i župe Zvečan za Brvenik sa čelnikom Musom (1363), uveliko pomerio na sever i zapad, prostirala se od Rudnika do Dubrovnika, obuhvatajući Podrinje, Užice, Sjenicu, Polimlje, Hercegovinu i Konavlje, a car Uroš ga još podario i titulom kneza zahumskog.
Stradanje i rasejavanje Vojinovića nastaje po Vojislavljevoj smrti (1363), kada sinovac Nikola Altomanović pobeđuje vojsku Vojislavljeve udovice Gojislave (1367), a nju sa sinovima Dobrivojem i Stefanom baca u tamnicu, preotevši joj do oktobra 1368. godine sve zemlje od Rudnika do Trebinja. Orbinijeva vest da je Gojislava sa sinovima u tamnici otrovana nije tačna, jer se iz dubrovačke arhivske građe vidi da se ona sa sinovima, uz pomoć Dubrovčana, sklonila u Albaniju.
Kada je Nikola savladan 1373. godine od združene vojske kneza Lazara, bosanskog kralja Tvrtka i kopljanika ugarskog kralja Lajoša, koje je predvodio Nikola Gorjanski, Vojinovići su, usled promenjenih prilika, bili slabašni i nemoćni da imaju vidnijeg udela i pokušaju da povrate staru svoju državu, našavši pribežište i spas u susedstvu Dubrovčana, odakle su, preko Čarađa, njihovi potomci, među kojima je najvidljiviji Bogdan Vojinović, a potom njegov unuk Punoš, krenuli put plemena NJeguša, a drugi, pak, među Kuče, posle skrivanja među Arbanasima. Otuda i razlike u njihovom pamćenju o zemlji matici - Kosovo, Podrinje, Hercegovina…
Tako je, u najkraćem, teklo zbežavanje kosovskih Vojinovića, u čije potomke narodno predanje uvršćuje i pesmom opevanog Voždovog pretka Tripka Guriša Kneževića.
Dolaskom u Šumadiju, tačnije ponovnim prebivanjem u njoj, s obzirom na to da su Voždovi preci živeli na rudniku u XIV veku, nastavlja se grananje Voždove loze. U Šumadiji, po nalazu Borivoja M. Drobnjakovića, srodnici Karađorđevića su potomci Karađorđevićevih stričeva - Kuzmići (Jockovići, Pajovići) u Mramorcu, Marinkovići (Kočići, Kojadinovići Stankovići, Radojkovići, Joškovići) u Cerovcu, Vasići u Baničini, Saranovci (Živanovići - Krkići, Jeremići, Binići, Bacići, Vitorovići, Mitrašinovići, Senići) u Selevcu, Gitarići u Dobrodolu i Starčevići u Bašinu, kao i potomci Karađorđevićevog brata Marinka - Marinkovići u Topoli i Krćevcu, koji svi i dan danas slave Sv. Klimenta. Dinastija ponikla u narodu i izrasla iz njega orođena je i sa nizom drugih radova. Tako su usled ženidbeno-udadbenih veza sa Karađorđevićima svojta Ivanovići zvani Ivanekići u Krćevcu, Dukići u Banji, Novakovići (staro prezime) u Vlakči, Gerasimovići Perinići/Radovanovići, Markovići) u Venčanima i Darosavi, Manojlovići u Topoli, Simići i Trpkovići u Mramorcu.”
Interesantno je da je među mnogim Crnogorcima, istaknutim ličnostima Prvog srpskog ustanka, pored Karađorđa, poreklom iz Rovaca bio i jasenički knez Teodosije Marićević (Bulatovići), u čijoj kući u Orašcu dogovoreno podizanje ustanka. Prvo je njemu ponuđeno da predvodi ustanak, ali je on predložio Karađorđa. Lazar Mutap je takođe poreklom Rovčanin (Šćepanović), dok hajduk Veljka Petrovića svojataju i Moračani i Rovčani.
Ranko Bubanja (u tekstu na http://www.prezimenik.co.yu/prilog_bubanja.htm), svoje poreklo takođe vezuje za Tripka Guriša i Vojinoviće. Pored ostalog, u tom tekstu stoji i sledeće:
“Kolašinski Turci su često upadali u Moraču i pljačkali, osobito manastir koji je bio za njih veliki mamac, jer su vjerovali da posjeduje veliko blago.
Negdje u prvoj polovini XVIII vijeka, navale haračlije na kaluđere, tukući ih i mučeći da kažu gdje je manastirsko blago. Kaluđeri, da bi se trsili bijesnih haraclija, ispričaju im da je manastirsko blago odnio u Velje Duboko knez Vukić Vučetin, koji je obnovio manastir, i da se ono sada nalazi kod njegovog potomka Tripka Guriša koji ga čuva u "lučevoj ćeliji". Tripko Guriš sa sinovima bio je neustrašiv junak o kome su se pričale mnoge priče, o njegovoj smjelosti i dovitljivosti, pa su kaluđeri znali da će se na taj način osloboditi haračlija.
Kada su haračlije stigli u Velje Duboko, Guriš ih lijepo dočeka dade im svega da jedu i piju, i hljeba od pšenice u kojoj je bilo vrata (urodice).
Pošto ih je, onako pijane i ošamućene, razmjestio po kućama na spavanje, uzme im oružje pa navali sa sinovima na njih te ih sve pobije, samo se spasi neki ciganin koji im je bio kalauz i koji javi u Kolašin o pogibiji haračlija u Rovcima. Tripko Guriš pobježe sa porodicom u Lijevu Rijeku, odakle mu se sinovi preko Bihora presele u Srbiju, od kojih je, kažu, Karađorđe".
U oltaru manastira Morača, s lijeve strane u apsidi, stoji zapis urezan u zidu: "znati se kada ubiše Sakovići 12 aga kolašinskih, 1733."
"Morački manastir prilikom izgradnje bio je pokriven olovom. Turci koji su i u XVI vijeku išli u sve nova i nova osvajanja, usljed nedostatka olova za ratne potrebe, skinuli su olovni krov sa moračkog Manastira početkom XVI vijeka, tako da je ostao nepokriven preko 70 godina, izložen vremenskim nepogodama i propadanju sve dokle ga, 1574. godine nije pokrio i obnovio rovački knez Vukić Vučetin(ć), cija se freska nalazi u glavnom dijelu crkve".
"Selo Lopate iznad Lijeve Rijeke odakle je, po predanju Vasojevića, i Karađorđe, bila je "etapna stanica" za iseljenike koji su se povlačili ispod Turaka iz ravničarskih predjela Zete i okolnih krajeva, zadržavajući se kraće vrijeme u pojedinim mjestima (Lopate, Bistrica u Bihoru) u daljem pomjeranju prema Šumadiji i drugdje.
Tripka Guriševića, i mnoge druge, put je vodio preko Vasojevića i Bihora dalje prema Srbiji i Bosni.
U Bihoru, selu Crnči, ima Gurešića, koji tvrde da su rod Karađorđu (predanje očuvano u Vasojevićima).
Tvrdnja da potiče iz Vasojevića je samo priča bez dokaza, što se vidi i iz monografije R. Vešovića o Vasojevićima (str. 269 - 270) iako se ovaj trudi da otuda izvede Karađorđevo porijeklo. Prije bi se moglo tvrditi za pretke Karađorđeve da su se doselili iz Zete i Klimenta, kao što postoji predanje u Kučima i Podgorici.
"Višnje, zaselak čini jednu geografski zatvorenu cjelinu, udaljen od Dubokog dva kilometra, pa se uzima kao selo, slično Trmanju u Vlahovićima, Sreteškom Gorom u Međuriječju, Mrtvom Dubokom u Grnjim Rovcima i Ibrijom u Cerovici. Izdignuto ispod planina Brnjak i Utilice, Višnje je nekada služilo za ljetnju ispašu. Govori se da je bila ispaša Tripka Guriša, u prvoj polovini XVIII vijeka, a zatim Žižića koji su bili oženjeni od Guriševića.
Poslije iseljavanja Žižića u Drobnjak, Višnje su naselili Šćepanovići.
Na Njivama Minića nekada je živio i Tripko Gurišević, koji se doselio ovdje iz Zete, a poslije ubistva haračlija, 1733.g., prebjegao u Vasojeviće. Ostatke zidova njegove kuće pokazuju kod sadašnje škole.
Dragutin Vuković, folklorista i sakupljač narodnog blaga prikupio je predanja koja nesumljivo potvrđuju da je knez Bogdan predak Tripka Guriša Kneževića.
Knez Bogdan, potomak je vojvode Vojina iz Vučitrna, a po nekima, od Vojinovića koji su upravljali Podrinjem poslije cara Dušana.
Vojvoda Vojin iz Vučitrna, bio je velikaš na dvoru Nemanjića. Porodici Vojinović kneževstvo je dodijelio car Dušan. Vojinovi sinovi, Vojislav i Altoman su knezovi u Gackom. Miloš Vojinovic pominje se 1333. godine, kao stavilac u dvorskoj službi kod kralja Dušana.
U jednoj ispravi cara Dušana iz 1351. godine javljaju se vlastelini Vojinovići - Vojislav i Altoman.
U drugom spisu istice se da su Dušanovi savjetnici braća Vojislav i Toma Vojinović.
Od Vojislava su Stefan i Dobrivoje a od Altomana je Nikola Altomanović.
Od početka šezdesetih godina XIV vijeka u Polimlju i Potarju javlja se kao samostalni gospodar Vojislav Vojinović, jedan od najmoćnijih velikaša u Carevini, a izrazito najmoćniji u starim srpskim zemljama. Za njega se zna da je prije smrti, 1363.godine, samostalno upravljao teritorijama između Kosova i Drine, Rudnika i Primorja, izmedu Kosova i Dubrovnika i Stona. Izvjesno je da su se i oblasti Gornjeg Polimlja i gornjeg toka Tare našle u njegovoj prostranoj oblasti. Carska vlast je u oblasti kneza Vojislava Vojinovića bila, uglavnom, simbolične, simbolične prirode. Vojislav je sahranjen u manastiru Banja kod Priboja.
Stradanje i raseljavanje Vojinovića nastaje po Vojislavljevoj smrti, kada sinovac Nikola Altomanović pobjeđuje vojsku Vojislavljeve udovice Gojislave 1367. Gojislavu i njene sinove, Nikola, je isporučio Dubrovčanima. Ali, baš, uz pomoc Dubrovčana, Gojislava je izbjegla u Albaniju, a moguće da se doselila u i Lješ.
Potomci Vojislavljevi živjeli su u Zeti do oko 1530 godine.
Sinove kneza Bogdana pominje i turski defter iz 1523. godine.
Od Bogdana je Radovan, od Radovana Novak, od Novaka Maksim, od Maksima Mijat, od Mijata Tripko-Guriš, Vuk i Marko.
Tripko Guriš, po predanju, potiče od kneza Bogdan Vojinovića, koji je u Lješanskoj nahiji, gdje je živio, pobio trideset podgoričkih Turaka na svojoj slavi Ćirilovdan (oko 1535. godine), zbog čega je morao da se preseli u Rovca, u selu Liješnje, negdje u prvoj polovini XVI vijeka, a zatim u Velje Duboko.
Tripko je najstariji Mijatov sin.
Tripko Guriš - Knežević bio je čovjek visok preko dva metra, mršav, tamne boje lica, u ramenima povijen. Prema kazivanju, neustrašiv junak protiv Turaka, koji su mu i dali nadimak Guriš, vjerovatno što je bio gurav i povijen.
Turci su se plašili Tripka jer ih je više puta napadao, ubijao i plijenio njihovu stoku.Tripko je imao sedam sinova: Petronija, Marka, Jovana, Simeuna, Radaka, Mitra i Antonija, takođe i jednu ćerku, faličnu, koja je ostala u selu Velje Duboko. Tu se udala za nekog uskoka, koji se zbog krvne osvete nastanio u ovom selu.
Od nje potiče današnje poznato bratstvo Žižića.
Tripko Guriš je, prema kazivanju, imao i unučadi, jer su mu se neki sinovi poženili dok je živio još u Veljem Dubokom.
Briga o mnogočlanoj porodici primorala je Guriša da mijenja mjesto boravka, slavu, prezime i druga obilježja, da bi zametnuo trag, pa se stoga izgubilo i sjećanje o njemu i njegovom junaštvu. Jedino se to očuvalo u selu Velje Duboko.
U selu gdje je bila kuća Tripka Guriša, i danas se pokazuju ostaci, jer na tom mjestu do sada nije više podizana nikakva zgrada.
Poslije ubistva age Mušovića, Tripko i njegova mnogobrojna porodica, morala je iz Veljeg dubokog da bježi. Turci bi ih brzo otkrili gdje god da su pošli.
Na kraju su se našli u Vasojevićima. Prvo u Beranselu, zatim u Kraljima a kasnije i kod Gusinja.
U jednoj borbi Tripko je poginuo.
Njegova porodica se potom odselila u Bihor, pored Lima. Došli su do mjesta Lukavica.
Morali su, ipak da dobiju odobrenje bega da bi se naselili na njegovoj zemlji. Tu se porodica podijelila.
U današnje Bubanje doselio se Vuk i Marko Mijatov i Petronije - Petar i Marko Tripkov.
U ovim tekstovima o poreklu Karađorđevića i Bubanja, navode se neke veoma interesantne stvari o Vojinovićima i knezu Bogdanu, koji se umnogome poklapa sa “rovačkim”, i jako je teško ne “zbrojiti dva i dva”. Ali, tu se javljaju i neke razlike, koje veoma zbunjuju, a to je brojanje pasova i datiranje koje kneza Bogdana stavlja čitavih stopedeset-dvesta godine kasnije, nego što to čine rovačka predanja…
Izvori
Ovog teksta ne bi ni bilo da nije knjige Vojislava M. Bulatovića: “Rovca - Bratstvo Bulatovići”. Nigde u tekstu nisam eksplicitno naveo da citiram ovu knjigu, pošto je praktično celokupna građa (osim nekih mojih primedbi i zaključaka) gde nije drugačije naznačeno, preuzeta iz te knjige. Jedino što sam sebi dopustio tu slobodu da preuredim i organizujem delove preuzete iz knjige onako kako mi je odgovaralo.
Kod tekstova preuzetih iz drugih izvora po pravilu sam to i naznačavao.
Korišćeni izvori su sledeći:
- Vojislav M. Bulatović: “Rovca - Bratstvo Bulatovići”, Novi Sad 2001.
- Božidar Bošković: “Slike, zapisi, studije, prikazi”, Novi Sad, Matica srpska 1997.
- Sava Nakićenović: “Boka”, Podgorica, CID 1999.
- Budo Simović prenosi tekst Momira Šundića: “Gospodar Onogošta”, sajt Ilustrovane Politike: http://www.politika.co.yu/ilustro/2068/treci.htm
- Mile Nedeljković: “Odakle i od kog roda je starina Karađorđeva”, sajt Srpsko Nasleđe: http://www.srpsko-nasledje.co.yu/
- Ranko Bubanja: “Prezime Bubanja”, sajt: http://www.prezimenik.co.yu/prilog_bubanja.htm)
16. maj 2004.
899€